»Με κλειστους ουρανους

Του ΠΑΥΛΟΥ ΤΣΙΜΑ ΝΕΑ

Το αεροπορικό ταξίδι για το Βερολίνο διαρκεί τρεις ώρες. Εγώ, για να φτάσω, έκανα πάνω από δέκα- με αεροπλάνο ώς το κοντινότερο ανοιχτό αεροδρόμιο και από εκεί με τρένο. Ενα τρένο στο οποίο δεν υπήρχε ούτε μία άδεια θέση. Η επιστροφή ήταν πιο δύσκολη. Μου πήρε κοντά στις είκοσι ώρες.
Στάθηκα τυχερός. Χιλιάδες άλλοι άνθρωποι ξέμειναν μέρες ολόκληρες αβοήθητοι, άφραγκοι, ξεχασμένοι σε κάποιο αεροδρόμιο. Δουλειές χάλασαν, γάμοι αναβλήθηκαν, ζημιές δισεκατομμυρίων καταγράφηκαν, όσο ο.. ουρανός της Ευρώπης έμενε σκεπασμένος από την ισλανδική στάχτη. Μα εκτός από την ταλαιπωρία και την οικονομική αφαίμαξη, τα θύματα του αεροπορικού μπλακάουτ θα πρέπει να υπέστησαν κι ένα μικρό «ιδεολογικό σοκ».
Ηταν σαν η παγκοσμιοποίηση, για την οποία τόσοι ύμνοι και τόσες κατάρες έχουν ακουστεί, να πήρε αναστολή για λίγες μέρες- όσο οι διεθνείς οργανισμοί έστεκαν αμήχανοι, οι περίφημες αγορές, η αεροπορική βιομηχανία δηλαδή, σήκωνε τα χέρια ψηλά, οι ευρωπαίοι υπουργοί Μεταφορών χρειάζονταν πέντε μέρες για να κάνουν μια τηλεδιάσκεψη, στην οποία δεν μπόρεσαν να αποφασίσουν τίποτε, κι έπειτα κάθε κράτος, κάθε εθνική αρχή άρχιζε να κάνει ό,τι θεωρούσε σωστότερο, από μόνη της.
Κι ήταν σαν να ζούμε σε έναν κόσμο που τον κυβερνά εκείνο το περίφημο δόγμα, που το νομίζαμε νεκρό, της Λαίδης Θάτσερ: «Δεν υπάρχει κοινωνία, υπάρχουν άτομα και οικογένειες». Που σημαίνει πως κανείς δεν θα σε εμποδίσει να πλουτίσεις. Μα πως κανείς, επίσης, δεν θα σπεύσει να σε βοηθήσει αν ατυχήσεις. Αν, για παράδειγμα, η πτήση σου ματαιωθεί κι έχεις ξεμείνει, ταξιδιώτης με παιδιά σε ένα ξένο μέρος, χωρίς λεφτά στο πορτοφόλι και χωρίς τρόπο να γυρίσεις σπίτι. Μόνος σου, με τις δικές σου δυνάμεις πρέπει να τα βγάλεις πέρα. Κι έτσι όπως περνούσαν οι ώρες, άπραγες και βυθισμένες στην αβεβαιότητα, και ο τακτοποιημένος κόσμος του αεροδρομίου γλιστρούσε στο χάος, ο εγκαταλελειμμένος επιβάτης είχε μια ευκαιρία να δει, πέρα από τους πίνακες των ακυρωμένων πτήσεων και τα φτερά των καθηλωμένων αεροπλάνων, και μια απροσδόκητη- και εξαιρετικά δυσάρεστη - όψη του κόσμου μέσα στον οποίο ζει και των νόμων που τον κυβερνούν.
Είναι, βέβαια, παρήγορο ότι η ασφάλεια των μεταφορών τέθηκε πρώτη προτεραιότητα, πάνω από την ασφάλεια των συναλλαγών. Και είναι, επίσης, αναμφισβήτητο ότι η κατάσταση που δημιουργήθηκε στην Ευρώπη ήταν πρωτόγνωρη. Ενας ουρανοκατέβατος, ξαφνικός και απολύτως απρόβλεπτος εφιάλτης. Μόνο που, και στις άλλες τις εντελώς προβλέψιμες καταστροφές που υπέστη πρόσφατα, ο κόσμος μας δεν κατάφερε καλύτερα.
Η μεγάλη οικονομική κρίση, για παράδειγμα, που ακόμη πληρώνουμε, δεν ήταν απρόβλεπτη. Το ότι η έκρηξη των διεθνών αγορών του χρήματος, απελευθερωμένων από κάθε ρυθμιστικό περιορισμό, η υπερχρέωση νοικοκυριών και κρατών και η διόγκωση των αγορών του χρήματος σε σχέση με την πραγματική οικονομία (η σχέση του παγκόσμιου ΑΕΠ προς το σύνολο των «χαρτιών» στις χρηματαγορές του κόσμου είχε περάσει από ένα προς ένα που ήταν το 1980 σε ένα προς τρία), ήταν μια φούσκα που, αργά ή γρήγορα, θα έσκαγε, μόνον ένας τυφλός, τυφλωμένος από βολεμένη πνευματική νωχέλεια ή ακόρεστη λαιμαργία, δεν θα έβλεπε. Κι όμως ο κόσμος από τυφλούς οδηγούνταν χρόνια τώρα... Και στα καθ΄ ημάς, άλλωστε, μόνον ένας τυφλός δεν θα έβλεπε πως όταν από το 2000 ώς σήμερα, στα χρόνια που το ελληνικό ΑΕΠ μεγάλωνε με υψηλούς ρυθμούς από χρόνο σε χρόνο, το κλάσμα χρέους προς ΑΕΠ έμενε σταθερό, περί το 100%, ήταν βέβαιο ότι θα γινόταν θηλιά θανάσιμη και θα μας έπνιγε, μόλις εμφανιζόταν αναποδιά, μόλις οι ρυθμοί ανάπτυξης (που ήταν στ΄ αλήθεια μια φούσκα επιδοτούμενης με δανεικά κατανάλωσης) έπαυαν να είναι θετικοί. Κι όμως, είχε γεμίσει τυφλούς η χώρα τόσα χρόνια...
Στα προβλέψιμα τυφλός, στα απρόβλεπτα αργός, αμήχανος και αδέξιος, μα προπάντων αδιάφορος για τα βάσανα των ανθρώπων- κάπως έτσι φαινόταν ο κόσμος που μας περιβάλλει στα μάτια των αποκλεισμένων σε κάποια ψυχρή και άχαρη αίθουσα αεροδρομίου αυτές τις μέρες της στάχτης.