»Κλεινει μια μεταβατικη περιοδος

Του Σταυρου Λυγερου ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Σήμερα κλείνει η μεταβατική περίοδος, που άνοιξε με την εκλογή νέου προέδρου τον περασμένο Νοέμβριο. Το συνέδριο δεν θα εκλέξει μόνο νέα ηγετική ομάδα. Θα εγκρίνει και τη νέα ιδεολογικοπολιτική φυσιογνωμία. Με άλλα λόγια, ολοκληρώνεται η μετάβαση από τη Ν.Δ. του Καραμανλή στη Ν.Δ. του Σαμαρά.

Αυτό που συμβαίνει και ιδεολογικοπολιτικά και..
οργανωτικά είναι περισσότερο τομή παρά συνέχεια. Η εκλογή του Σαμαρά από τη βάση τού προσέδωσε ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση, γεγονός που του επέτρεψε να θέσει υπό έλεγχο το κόμμα του. Υπενθυμίζουμε ότι μέχρι το 2009 ο «γαλάζιος» κομματικός μηχανισμός παρέπεμπε σ’ ένα άτυπο, αλλά συμφωνημένο εταιρικό καθεστώς. Τα βασικά κομματικά αξιώματα κατείχαν καραμανλικοί, αλλά ένα αξιόλογο ποσοστό είχε παραχωρηθεί στη μητσοτακική πτέρυγα.

Στη μάχη της διαδοχής, ο κορμός του κατεστημένου της Ν.Δ. προσχώρησε στο στρατόπεδο Μπακογιάννη, κυρίως επειδή τη θεωρούσε φαβορί. Ο Σαμαράς κέρδισε επειδή μετατόπισε το κέντρο βάρους της αντιπαράθεσης στο ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο. Είπε καθαρά τι Ν.Δ. θέλει και έδωσε ιδεολογική ταυτότητα και πολιτική προοπτική στην τραυματισμένη παράταξή του.

Σήμερα, το εσωκομματικό σκηνικό είναι πολύ διαφορετικό. Δεν απουσιάζει μόνο η Ντόρα. Εχει αποχωρήσει και ο κορμός των κομματικών στελεχών, που ταυτίστηκαν μαζί της. Η Μπακογιάννη, άλλωστε, ετοιμάζεται να ιδρύσει κόμμα και είναι δεδομένο ότι ένας απροσδιόριστος, αλλά όχι μεγάλος, αριθμός βουλευτών της Ν.Δ. θα την ακολουθήσει. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, η ομάδα Μητσοτάκη δεν αποτελεί ενεργό παράγοντα σ’ αυτό το συνέδριο.

Aυτοκριτική

Η μόνη δυσκολία του Σαμαρά ήταν η σχέση με τον προκάτοχό του. Η Ν.Δ. πληρώνει το βαρύ τίμημα των «αμαρτιών» της κυβέρνησης Καραμανλή. Το εκλογικό ποσοστό του Οκτωβρίου αντανακλούσε τη φθορά της, αλλά όχι και το πολιτικό κόστος από τη δραματική δημοσιονομική εικόνα που αποκαλύφθηκε στη συνέχεια. Οι ψηφοφόροι δεν είχαν τότε συνειδητοποιήσει ότι το καράβι έπεφτε στα βράχια και ότι σύντομα θα υποχρεώνονταν να πληρώσουν τον επώδυνο λογαριασμό. Το δημοσκοπικό προβάδισμα του ΠΑΣΟΚ θα ήταν πολύ μεγαλύτερο εάν δεν είχε μεσολαβήσει η εκλογή Σαμαρά και η προσπάθειά του να γυρίσει σελίδα. Για να έχει ελπίδες ανάπλασης των σχέσεων με το εκλογικό σώμα, ο νέος αρχηγός έπρεπε να προβεί σε ειλικρινή αυτοκριτική και να χαράξει ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή με το παρελθόν. Μία τέτοια κίνηση, όμως, θα δυσαρεστούσε το πλήθος των «γαλάζιων» που άσκησαν εξουσία και ευρύτερα θα ερχόταν σε σύγκρουση με τον κομματικό σοβινισμό, ή αλλιώς με το σύνδρομο του κόμματος–φυλής.

Ο πρώην πρωθυπουργός και συνεργάτες του που μένουν εκτός νυμφώνος, πιέζουν το Σαμαρά να λειτουργήσει ως απολογητής της κυβέρνησης Καραμανλή. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. δεν έχει όρεξη να αυτοκτονήσει πολιτικά, αλλά και δεν θέλει να στρέψει εναντίον του όποια στελέχη παραμένουν προσκολλημένα σ’ έναν άκριτο καραμανλισμό. Γι’ αυτό και προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις δύο αντιφατικές πολιτικές σκοπιμότητες: Εστειλε το μήνυμα στην κοινωνία ότι γυρίζει σελίδα, αλλά ταυτοχρόνως δεσμεύθηκε ότι θα υπερασπίσει τα θετικά στοιχεία του έργου της κυβέρνησης Καραμανλή. Στην τελευταία σύνοδο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, μάλιστα, τόνισε το δεύτερο σκέλος για να καθησυχάσει ανησυχίες και να μη βάλει τρικλοποδιά στον εαυτό του. Σήμερα, η Ν.Δ. δεν αποτελεί εναλλακτική λύση στο πρόβλημα της διακυβέρνησης, επειδή πληρώνει το βαρύ τίμημα των «αμαρτιών» της κυβέρνησης Καραμανλή. Ο νέος αρχηγός μπορεί να μην έχει προσωπική ευθύνη, αλλά είναι αδύνατον να λειτουργήσει σαν κολυμβήθρα του Σιλωάμ για το κόμμα του.

Εάν αντιπολίτευση ήταν η κ. Μπακογιάννη

Εστω και πολιτικά τραυματισμένη, όμως, η Ν.Δ. του Σαμαρά ασκεί τον ρόλο της ως πολιτικό αντίβαρο στην κυβέρνηση. Θα ήταν πολύ διαφορετικά τα πράγματα εάν ο Παπανδρέου είχε απέναντί του την κ. Μπακογιάννη. Οπως φάνηκε και από την ψηφοφορία επί του Μνημονίου, ουσιαστικά δεν θα υπήρχε αντιπολίτευση όχι μόνο στα ευρύτερα εθνικά θέματα, αλλά και σε θέματα κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής. Με άλλα λόγια, σ’ αυτή την κρίσιμη φάση, θα κυριαρχούσαν σχεδόν μονοπωλιακά ιδεολογικές αντιλήψεις και πολιτικές που βρίσκουν αντίθετη τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών.

Ο Σαμαράς δέχθηκε ασφυκτικές πιέσεις και από το εσωτερικό και από το εξωτερικό να υπερψηφίσει το Μνημόνιο. Τις αγνόησε όχι μόνο για αντιπολιτευτικούς λόγους, αλλά και επειδή έχει από τις προγραμματικές δηλώσεις εκφράσει τη διαφωνία του στη νεοφιλελεύθερη πολιτική και την προτίμησή του σε κεϊνσιανές συνταγές. Σε αντίθεση με την κ. Μπακογιάννη, ο πρόεδρος της Ν.Δ. προσδίδει στον όρο «κοινωνικός φιλελευθερισμός» τα χαρακτηριστικά μιας λαϊκής (και πατριωτικής) Δεξιάς.

Στην ομιλία του ενώπιον των συνέδρων, ο Σαμαράς είπε πιο καθαρά αυτά που λέει πιο συγκρατημένα όλο αυτό το διάστημα. Εχει εγκαταλείψει το θεώρημα του «μεσαίου χώρου», το οποίο είναι από τη φύση του εκλογικό και όχι πολιτικό. Στηριζόμενος τόσο στην ευρύτατη ανανέωση των τοπικών κομματικών επιτροπών, όσο και στο σοκ που έχει προκαλέσει η κρίση, επιχειρεί να διαχύσει ένα σαφές και ελκυστικό ιδεολογικοπολιτικό στίγμα. Η θέση του είναι ότι η Ν.Δ. θα επιστρέψει στην εξουσία μόνον εάν κατακτήσει την πολιτική ηγεμονία στην κοινωνία. Δηλαδή, εάν καταφέρει να πείσει τους πολίτες ότι διαθέτει σχέδιο για τη χώρα και ότι αυτό το σχέδιο προσφέρει διέξοδο.