»Ο Αντωνης Σαμαρας, η στρατια του Μπρανκαλεονε και η «νεα μεταπολιτευση»

Tου Στεφανου Kασιματη / kassimatis@kathimerini.gr

Υπάρχουν δύο ειδών τραγωδίες στη ζωή, έλεγε ο Τζορτζ Μπέρναρντ Σο. Η μία είναι να μην πραγματοποιηθεί ποτέ η επιθυμία της καρδιάς σου. Η άλλη είναι να πραγματοποιηθεί. Οι συνομιλητές του Αντώνη Σαμαρά, που συμφωνούν με τον αφορισμό του Ιρλανδού συγγραφέα, θα σας πουν ότι ο πρόεδρος της Ν.Δ. διατρέχει τον κίνδυνο να καταλήξει στη δεύτερη κατηγορία...
Πρώτα απ’ όλα, επειδή ο ίδιος έχει πλήρη επίγνωση ότι ανεδείχθη στην ηγεσία της Ν.Δ. ακριβώς κατά την περίοδο που το σύστημα καταρρέει εκ των έσω και προς τα έσω. Χρησιμοποιεί μάλιστα έναν όρο της... μηχανικής (κλάδου της φυσικής), που υιοθετήθηκε στην πολιτική ανάλυση από τους μελετητές της κατάρρευσης του σοβιετικού μοντέλου: την «ένρηξη», δηλαδή την αντίθετη διαδικασία της έκρηξης. «Χρεοκόπησε το σύστημα της μεταπολίτευσης», πιστεύει ο Α. Σαμαράς και εννοεί «το τέλος του οικονομικού μοντέλου που αναδιένειμε τα δανεικά των προηγουμένων γενεών στις επόμενες», όπως επίσης «το τέλος του πολιτικού συστήματος που συγκέντρωνε την εξουσία στην υδροκέφαλη κορυφή, κατακερμάτιζε τις αρμοδιότητές της παντού και έφτιαχνε αυτοδιοικητικά συστήματα χωρίς πόρους». Για όλους αυτούς τους λόγους, υποστηρίζει ότι χρειάζεται «μια νέα μεταπολίτευση, χρειάζεται αλλαγή υποδείγματος».

Στην εικόνα αυτή, ας προστεθεί και η διαπίστωση ότι η Ν.Δ. έχει μπροστά της μια έρημο να διασχίσει και, τότε, οι επιλογές του Σαμαρά ως προς την πολιτική που σχεδιάζει να εφαρμόσει ακούγονται λογικές: Απορρίπτει τη «δομική αντιπολίτευση» που εισήγαγε το ΠΑΣΟΚ στη δεκαετία του 1970, δηλαδή την τυφλή άρνηση κάθε πλευράς της κυβερνητικής πολιτικής· απορρίπτει ομοίως και την τεμπέλικη «στρατηγική του ώριμου φρούτου», την επινόηση του Γιάννη Λούλη, την οποία (για προφανείς λόγους...) ακολούθησε ακρίτως η Ν.Δ. από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Ο Σαμαράς επιλέγει να αντιπαρατεθεί στην κυβέρνηση με ένα μείγμα στήριξης και σύγκρουσης, μέσα από το οποίο θα διαμορφωθεί σταδιακά η ατζέντα της Ν.Δ.

Ωραία όλα αυτά και, οπωσδήποτε, δείχνουν άνθρωπο που αντιλαμβάνεται τη δυσκολία του ρόλου του και δεν αντιμετωπίζει το καθήκον του με επιπολαιότητα. Ηγείται όμως ενός κόμματος, του οποίου η στελέχωση από απόψη ποιότητος θυμίζει την... Armata Brancaleone - για όσους θυμούνται την έξοχη κωμωδία του Μάριο Μονιτσέλι με τον Βιτόριο Γκάσμαν. Περιστοιχίζεται από ανθρώπους των οποίων η εικόνα στην τηλεόραση σε κάνει αμέσως να αλλάζεις κανάλι. Οσο για την κοινοβουλευτική ομάδα, αυτή, κατά την γλαφυρά διατύπωση ενός στελέχους, «είναι λουμπεναριό», κατά την διατύπωση ενός άλλου, «ρεμπέτ ασκέρ». Είναι χαρακτηριστικό αυτό που συνέβη μόλις την περασμένη Πέμπτη: Η Ν.Δ. υπέβαλε αίτημα ονομαστικής ψηφοφορίας για τη ρύθμιση με την οποία αυξάνεται η φορολογία των καυσίμων. Οταν το προεδρείο διάβασε τα ονόματα των 18 που είχαν υπογράψει το αίτημα, αρκετοί εξ αυτών απουσίαζαν, με αποτέλεσμα η πρόταση να απορριφθεί. (Να μην ξεχάσω, τέλος, την διόλου αμελητέα απειλή της Ντόρας, η οποία τον περιμένει στη γωνία, όπως η ίδια λέει ευθέως στους συνομιλητές της...)

Εντούτοις, υπάρχει και ένας άλλος κόσμος, του οποίου η φωνή δεν διαπερνά τον κλοιό που έχουν φτιάξει γύρω από τον Σαμαρά οι συνήθεις κόλακες και διάφοροι πονηροί, που ποντάρησαν στο τελευταίο άλογο και τώρα γυρεύουν να εξαργυρώσουν την επιταγή. Ο κόσμος αυτός υποστήριξε τον Σαμαρά πέρυσι στις 29 Νοεμβρίου, τείνει όμως να απογοητευθεί από τους συμβιβασμούς, που απειλούν το όραμα της «νέας μεταπολίτευσης» και στους οποίους φαίνεται να ενδίδει ο πρόεδρος της Ν.Δ. Η ανησυχία του κόσμου αυτού συμπυκνώνεται στα λόγια διακεκριμένου νομικού, ο οποίος διετέλεσε και βουλευτής: «Κάποιος πρέπει να πει στον Σαμαρά ότι, όπως έδειξε με το παράδειγμά του ο Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1974, ο ηγέτης, όταν μάλιστα έχει περάσει μέσα από την έρημο, δεν χρωστάει τίποτε και σε κανέναν!» Το ζήτημα είναι να βρει τον τρόπο να το δείξει κιόλας...

Πέτρος Καλβοκορέσσης

Στις 5 Φεβρουαρίου πέθανε σε ηλικία 97 ετών ένας σημαντικός Ελληνας του εξωτερικού, το όνομα του οποίου δεν σημαίνει τίποτε -δυστυχώς- για τους περισσότερους Ελληνες του εσωτερικού. Οι Times, στην ολοσέλιδη νεκρολογία που του αφιέρωσαν, γράφουν ότι «για ελάχιστους ανθρώπους θα μπορούσε να ευσταθεί ο ισχυρισμός ότι υπήρξαν τόσο εντυπωσιακά καλλιεργημένοι όσο ο Πέτρος Καλβοκορέσσης ή ότι ο κύκλος της ζωής τους περιέλαβε τέτοια ποικιλία ενδιαφερόντων και σταδιοδρομιών».

Γεννημένος το 1912 στο Καράτσι, ανήκε σε πλούσια οικογένεια Ελλήνων βαμβακεμπόρων, καταγόμενη από τη Χίο. Σπούδασε στο Ιτον (όπου στις εισαγωγικές εξετάσεις κατετάγη δεύτερος) και Ιστορία στο Κολέγιο Mπέιλιολ της Οξφόρδης, από το οποίο αποφοίτησε με άριστα. Δικηγόρος το επάγγελμα, υπηρέτησε στον πόλεμο ως αξιωματικός της RAF και αποστρατεύθηκε ως αντισμήναρχος. Αργότερα ξεχώρισε για το έργο του στη μελέτη των διεθνών σχέσεων και υπήρξε στέλεχος του φημισμένου Βασιλικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (Chatham House) από το 1949 ώς το 1970. Ηταν επιμελητής -κατά μεγάλο μέρος και συγγραφέας- της «Ετήσιας Επισκόπησης των Διεθνών Υποθέσεων».

Διέπρεψε, επίσης, στον εκδοτικό χώρο· πρώτα ως διευθυντής του οίκου Chatto & Windus, το διάστημα 1954 - 1965, αργότερα ως διευθυντής και μετέπειτα εκδότης και διευθύνων σύμβουλος του οίκου Penguin. Η αποχώρησή του από εκεί το 1973, λόγω διαφωνιών με τους νέους ιδιοκτήτες του εκδοτικού οίκου, σήμαινε για πολλούς το τέλος της παλιάς σχολής εκδοτών στον χώρο του βιβλίου και την επικράτηση των τεχνοκρατών του μάρκετινγκ. Διακρίθηκε και για τον αγώνα του υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είτε ως μέλος Επιτροπής του ΟΗΕ για την Καταπολέμηση των Διακρίσεων και την Προστασία των Μειονοτήτων είτε ως πρωτεργάτης, το 1961, στη δημιουργία της Διεθνούς Αμνηστίας.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ανήκε στην ελίτ των αξιωματικών που ήσαν εγκατεστημένοι στο Μπλέτσλι Παρκ και διαχειρίζονταν το μεγαλύτερο μυστικό του πολέμου: την αποκρυπτογράφηση των σημάτων με τα οποία επικοινωνούσαν οι Γερμανοί. Ο ίδιος ήταν επικεφαλής του τμήματος που είχε την ευθύνη της αξιολόγησης των σημάτων της Λουφτβάφε. Αργότερα, συμμετείχε στην ομάδα των νομικών που ετοίμασε το κατηγορητήριο στη Δίκη της Νυρεμβέργης, μάλιστα μεταξύ των μαρτύρων που εξέτασε προσωπικώς ήταν και ο στρατάρχης φον Ρούνστεντ. Η εμπειρία της Νυρεμβέργης και ιδίως «ο ενστικτώδης αντισημιτισμός της Δεξιάς», τον οποίο ανακάλυψε εκεί, ήταν αυτό που έστρεψε τις πεποιθήσεις προς τη σοσιαλδημοκρατική Αριστερά, χωρίς ωστόσο ποτέ να μετακινηθεί από τις φιλελεύθερες αρχές του.

Πάντα υπερήφανος για την καταγωγή του ο Πέτρος Καλβοκορέσσης, του άρεσε να αυτοπροσδιορίζεται ως «Ελληνας Εγγλέζος». Το παράδειγμα του δημιουργικού βίου του διδάσκει εμάς τους συμπατριώτες του τι μπορεί να πετύχει ένας άνθρωπος, όταν η ζωή τού προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες από ό,τι στους άλλους και, εφόσον, ο ίδιος έχει αρχές...

Ψηφίς

Τη σκηνή την αφηγείται αυτόπτης και εγώ την καταγράφω ως ψηφίδα στη γενικότερη εικόνα της καταστροφής. Στις 17 Οκτωβρίου 2008, στη συνάντηση που είχε ο τέως πρωθυπουργός (εκείνος που είχε την τρίτη τετραετία στο τσεπάκι του, όπως έλεγαν οι πιστοί του...) με τον Ζαν Κλοντ Τρισέ, ο πρόεδρος της ΕΚΤ έβγαλε ένα διάγραμμα, που παρουσίαζε την κατακόρυφη άνοδο του μισθολογικού κόστους στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και το έδειξε στον τότε πρωθυπουργό της Ελλάδος. Εδώ, ο λόγος στον αυτόπτη: «Ο δικός μας δεν είπε τίποτε. Κοιτούσε... Ξέρεις, με εκείνο το χαμένο βλέμμα που είχε όταν του έδειχναν τον χάρτη με τις πυρκαγιές». Το γεγονός υποθέτω ότι συνέβαλε στην απόφασή του να αποδράσει με τις εκλογές, ώστε να παραμείνει ως... χρυσή εφεδρεία για το μέλλον!