»«Ατμοσφαιρα ειναι οι ανθρωποι»

Της Μαριας Kατσουνακη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ο κορυφαίος σκηνοθέτης Φράνσις Φορντ Κόπολα μιλά για την τελευταία του ταινία, την οικογένεια, τον Ομπάμα

Ολα είναι άφθονα στη ζωή του Φράνσις Φορντ Κόπολα. Οι ταινίες (πάνω από 30), οι παραγωγές (σχεδόν 70), τα βραβεία (5 Οσκαρ, 4 Χρυσές Σφαίρες, 2 Χρυσοί Φοίνικες), οι δραστηριότητες (ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, οινοποιία), τα χρήματα, οι επιτυχίες και οι αποτυχίες, οι χαρές και οι λύπες. Εχει δηλώσει πλήρης, ικανοποιημένος, συμφιλιωμένος και με τις δύσκολες, αμείλικτες πλευρές της ζωής (το 1986 σκοτώθηκε ο μεγαλύτερος γιος του Τζιαν Κάρλο σε δυστύχημα με βάρκα). Και μόνο τον «Νονό», τη «Συνομιλία» και την «Αποκάλυψη τώρα» να είχε γυρίσει, θα είχε κατοχυρώσει τη θέση του στους κορυφαίους της κινηματογραφικής τέχνης.

Γι’ αυτό και το μουρμουρητό και η αναταραχή («έρχεται, έρχεται!»), που προηγήθηκαν πριν εμφανιστεί στη σουίτα του δευτέρου ορόφου του ξενοδοχείου King George, ανταποκρίνονταν στον μύθο και την πληθωρική παρουσία του Φράνσις Φορντ Κόπολα. Ο 70χρονος Αμερικανός δημιουργός ήρθε... στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα, προσκεκλημένος του 22ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, με αφορμή τη διανομή της νέας του ταινίας «Tetro» στις αίθουσες (από την εταιρεία Feelgood Entertainment), για να δώσει ένα masterclass, αρκετές συνεντεύξεις και να βραβευτεί για την προσφορά τη δική του και της εταιρείας παραγωγής American Zoetrope στην 7η Τέχνη.

Το περασμένο Σάββατο είχαν κλειστεί τα ραντεβού με αυστηρές προδιαγραφές: δεν θα ξεπερνούσαν το τέταρτο με τον κάθε δημοσιογράφο και ο φωτογράφος θα είχε δικαίωμα μόνο για δύο λήψεις. Είμαστε η συνέντευξη αρ. 1. Εντεκα το πρωί, ακριβώς, ο Φράνσις Φορντ Κόπολα πήρε θέση δίπλα από την αφίσα του «Tetro», υπακούοντας στην παράκληση της φωτογράφου και έντεκα και ένα λεπτό, βρισκόταν στη μία άκρη του τριθέσιου καναπέ. «Εχουμε μόλις ένα τέταρτο και πρέπει να βάλω τα δυνατά μου», ξεκίνησα. «Κι εγώ το ίδιο!», απάντησε.

Οι οικογενειακοί δεσμοί και σχέσεις έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη φιλμογραφία του Κόπολα. Από την τελευταία του ταινία (που προβάλλεται από την Πέμπτη), «πολύ προσωπική» τη χαρακτήρισε, μπορεί κανείς εύκολα να αναγνωρίσει τις σχέσεις με τον πατέρα του (μουσικό Καρμάιν Κόπολα), τον μεγαλύτερο αδελφό του Κέιτζ (το πένθος νωπό, πέθανε τρεις μέρες πριν ο Φράνσις ταξιδέψει στην Αθήνα), ενδεχομένως και τα παιδιά του, σκηνοθέτες και τα δύο, τη Σοφία και τον Ρόμαν.

Στο «Tetro» ο Κόπολα βασίζεται σε δικούς του «λογαριασμούς», ανοίγει τραύματα του παρελθόντος, ανασύρει μνήμες που είχε απωθήσει. Εζησε στο Μπουένος Αϊρες, όσο διάστημα χρειάστηκε να προετοιμαστεί, να γυριστεί και να ολοκληρωθεί η ταινία. Η ατμόσφαιρα της πόλης παρούσα. Γιατί, όπως λέει και ο ίδιος, «ατμόσφαιρα είναι οι άνθρωποι».

Αναζητώντας τον αδελφό μου

– Σε αυτήν την περίοδο της καριέρας σας αποφασίσατε, όπως είπατε, να εστιάσετε σε πιο προσωπικά θέματα. Η τέχνη του κινηματογράφου είναι ένας τρόπος να ανακαλύπτετε τον εαυτό σας, να αποκαλύπτετε τραύματα ή να τα θεραπεύετε;

– Αναμφισβήτητα. Οταν γράφει κανείς μόνος του το σενάριο ασχολείται με διαφορετικό τρόπο με το θέμα. Εάν γυρίσεις μια ταινία για τους Εσκιμώους, θα αντλήσεις πληροφορίες γι’ αυτούς. Εάν γυρίζεις ταινίες που αφορούν την προσωπική σου ζωή, αναγκαστικά περιστρέφεσαι γύρω από αυτήν, μπαίνεις σε περιοχές δύσβατες, από τις οποίες μαθαίνεις πολλά.

– Από το «Tetro» τι μάθατε για τον εαυτό σας;

– Το «Tetro» είναι η ιστορία ενός νεαρού αγοριού που αναζητάει τον χαμένο αδελφό του. Επρεπε να κατανοήσω γιατί αυτή η αναζήτηση, αφού, τότε ο αδελφός μου ήταν παρών. Θυμήθηκα όμως ότι όταν ήμουν 14 χρόνων ή 12, ο μεγαλύτερος αδελφός μου, ένας υπέροχος άνθρωπος, εξαφανίστηκε από τη ζωή μου. Συνειδητοποίησα το μέγεθος εκείνης της απώλειας γυρίζοντας το «Tetro». Στην πραγματικότητα όμως, αυτός είχε απλώς πάει να ζήσει μαζί με τη γιαγιά μου, γιατί ο πατέρας μου είχε μετακινηθεί και ο αδελφός μου δεν έπρεπε να αλλάξει σχολείο. Ομως το τραύμα εκείνης της εποχής παρέμεινε ανοιχτό σε όλη μου τη ζωή. Θα ήθελα να μην είχε συμβεί αυτός ο αποχωρισμός. Εγραψα λοιπόν το «Tetro», χωρίς να καταλαβαίνω γιατί, καθώς, όπως σας είπα, ο αδελφός μου δεν είχε πραγματικά χαθεί. Μου έδωσε όμως τη δυνατότητα να αναψηλαφήσω ένα επώδυνο κομμάτι της ζωής μου που το είχα απωθήσει στη μνήμη μου.

– Στο «Tetro» ασχολείστε επίσης με τον ανταγωνισμό μεταξύ των μελών μιας οικογένειας. Αισθανθήκατε αντιζηλία και στην δική σας οικογένεια;

– Ασφαλώς. Σε όλες τις οικογένειες υπάρχει, ειδικά αν είναι πολυμελείς, με αδέλφια, ανίψια κ.ο.κ. Ορισμένοι τραβούν ένα μονοπάτι ζωής, άλλοι κάποιο άλλο. Στην Αμερική βιώνουμε μια θλιβερή πραγματικότητα: τα μέλη μιας οικογένειας εγκαθίστανται σε διαφορετικές πόλεις και έτσι δεν μπορούν να συγκεντρωθούν γύρω από ένα τραπέζι τις Κυριακές, να ανταλλάξουν επισκέψεις. Χάνουμε την επαφή με τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας. Η κόρη μου ζει στη Νέα Υόρκη, εγώ στο Σαν Φρανσίσκο. Εάν κάποιος είναι πιο επιτυχημένος, πιο πλούσιος, έχει καλύτερο σπίτι ή αυτοκίνητο, όλα μπορούν να αποτελούν αφορμές για αντιπαλότητα, η οποία περνάει από τη μια γενιά στην άλλη.

Είμαστε όλοι μετανάστες...

– Υπάρχουν στοιχεία στη νεότερη γενιά των σκηνοθετών που ζηλεύετε ή θα θέλατε να είχατε κι εσείς;

– Δεν υπάρχει τίποτα που να ευχόμουν να είχα κάνει, δεν το κάνω ή δεν το έχω ήδη κάνει. Δεν ήμουν ποτέ επιφυλακτικός, δεν έχω μετανιώσει για τίποτε στη ζωή μου. Δεν ζηλεύεις τις νεότερες γενιές, γιατί τις καλωσορίζεις, χαίρεσαι με τις ικανότητες που αναπτύσσουν, οι οποίες σε ξεπερνούν. Ο πατέρας μου έλεγε πάντα ότι η επόμενη γενιά μουσικών είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Οι νέοι αθλητές κάνουν νέα ρεκόρ. Και, προσωπικά, είμαι πολύ εντυπωσιασμένος και υπερήφανος από τους πολλούς νέους Αμερικανούς κινηματογραφιστές.

– Εχει γραφτεί ότι περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον σκηνοθέτη γευτήκατε την διεθνή επιτυχία αλλά βασανιστήκατε και από την αποτυχία. Η ζωή ήταν γενναιόδωρη μαζί σας;

– Πείτε μου, εσείς, έναν σημαντικό σκηνοθέτη που δεν έχει στη φιλμογραφία του ίσο αριθμό επιτυχημένων και αποτυχημένων ταινιών. Κανείς δεν γλιτώνει από τον κανόνα, παράγοντας μόνο επιτυχίες.

– Μπορεί και να μην είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα…

– Πείτε μου εσείς, λοιπόν, δύο σκηνοθέτες που ξεχωρίζετε.

– Τον Μπέργκμαν και τον Ταρκόφσκι.

– Και οι δύο ήταν σκηνοθέτες που δημιούργησαν ένα μοναδικό σινεμά, με τους δικούς τους κανόνες. Εγώ, ήμουν εμπορικός σκηνοθέτης. Ο Μπέργκμαν ποτέ δεν έκανε μια ταινία για την Paramount Pictures που απέφερε ένα δισ. δολάρια. Και βάζω στοίχημα ότι, αν προβάλαμε όλες τις ταινίες του Μπέργκμαν, δεν θα ήταν όλες εξίσου σημαντικές. Και ο Ταρκόφσκι, γύρισε περιορισμένο αριθμό ταινιών θεσπίζοντας, κι αυτός, τους δικούς του κανόνες. Δεν είχε τη διαδρομή του Στίβεν Σπίλμπεργκ ή του Μάρτιν Σκορσέζε που συνδύασαν προσωπικές και εμπορικές ταινίες.

– Προέρχεστε από οικογένεια μεταναστών. Η μετανάστευση είναι από τα μεγάλα προβλήματα του 21ου αιώνα. Σας απασχολεί ως άνθρωπο και δημιουργό;

– Η απίστευτη επιτυχία της Αμερικής οφείλεται στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν Αμερικανοί. Είμαστε όλοι μετανάστες: ιταλο-αμερικανοί, αφρο-αμερικανοί, ελληνο-αμερικανοί. Η Αμερική κατάφερε με επιτυχία να αντιμετωπίσει το μεγαλύτερο πρόβλημα των ημερών από το οποίο υποφέρει η Ευρώπη και η Ελλάδα: πώς διαχειριζόμαστε την εισροή των μεταναστών, αφομοιώνοντάς τους ώστε να βελτιώσουμε τον πολιτισμό μας. Η Αμερική το έχει κατορθώσει. Στο Σαν Φρανσίσκο όπου ζω, μιλιούνται 140 γλώσσες. Αντλούμε δύναμη απ’ όλους αυτούς τους διαφορετικούς πολιτισμούς.

– Εμπιστεύεστε τον Ομπάμα;

– Ναι. Χωρίς αμφιβολία. Δεν μπορώ να πω όμως το ίδιο και για το περιβάλλον του… Είναι ένας πολύ μορφωμένος άνθρωπος. Κάποιος που ήρθε από το πουθενά, διαθέτοντας μόνο ευφυΐα και καλλιέργεια. Πιστεύω ότι είναι ένας εξαιρετικός πρόεδρος.